اگر خریدار، پیمانکار یا تامین کننده قیر هستید، با این راهنما قیر مناسب پروژه را انتخاب میکنید، مصرف را پیش از خرید حساب میکنید و قیمت هایی که میشنوید را میسنجید. در بخش 8 هم میخوانید چطور از تامین کنندگان پیام ساختمان استعلام بگیرید.
راهنمای جامع خرید قیر و قیمت آن (شل، مخلوط و بشکه ای) + جدول آنالیز
اگر خریدار، پیمانکار یا تامین کننده قیر هستید، با این راهنما میتوانید قیر مناسب پروژه را انتخاب کنید. میزان مصرف را پیش از خرید حساب کنید و قیمت هایی که میشنوید را بسنجید. در بخش 8 هم میخوانید چطور از تامین کنندگان پیام ساختمان استعلام بگیرید.
فرض کنید در پیام ساختمان هنگام استعلام قیمت قیر ، برای قیرگونی 100 متر مربع پشت بام، دو فروشنده برای بشکه قیر 60/70 قیمت 8٫9 و 12٫9 میلیون تومان میدهند. هر دو میگویند قیر پالایشگاهی است. کدام ارزانتر است؟ بدون وزن خالص، تاریخ قیمت و نوع قیر نمیشود فهمید.
خلاصه مهمترین نکات این راهنما:
- آخرین معامله قیر 60/70 در بورس کالا (19 آبان 1405): 78٬860 تومان برای هر کیلو، درب پالایشگاه و بدون ارزش افزوده و حمل.
- قیر شل 60/70 برای لایه اول و قیر مخلوط 85/25 برای لایه رویی و هوای گرم مناسبتر است.
- برای 100 متر مربع قیرگونی دو لایه حدود 3 بشکه 180 کیلویی قیر لازم است (بخش 5).
- پیش از پرداخت، وزن خالص، برگه آنالیز و تاریخ قیمت را از فروشنده بگیرید.
سرفصل های این راهنما:
1. قیر چیست و چه نقشی در ماندگاری ساختمان دارد؟
2. انواع قیر ساختمانی و ویژگی های فنی هر کدام
3. جدول مقایسه فنی و آنالیز آزمایشگاهی انواع قیر
4. انتخاب قیر برای بخش های مختلف ساختمان
5. فرمول محاسبه مقدار قیر و گونی مورد نیاز پروژه
6. بسته بندی، وزن خالص و عوامل تعیین کننده قیمت قیر
7. چک لیست کیفیت، تشخیص قیر اصلی و ایمنی کارگاه
8. استعلام قیمت و خرید قیر در پیام ساختمان
9. سوالات متداول درباره قیمت و خرید قیر
1. قیر چیست و چه نقشی در ماندگاری ساختمان دارد؟
| قیر ماده ای سیاه، چسبنده و ضد آب است که پالایشگاه ها از نفت خام تولید میکنند. در ساختمان برای قیرگونی، آب بندی پی و پشت بام، ساخت ایزوگام و آسفالت به کار میرود. در دمای محیط جامد یا نیمه جامد است و با گرما روان میشود. |
تعریف قیر و منشأ تولید
استاندارد ASTM D946 قیرهای نفوذی را محصول پالایش نفت خام میداند و پنج گرید تعریف میکند: 40/50، 60/70، 85/100، 120/150 و 200/300. عدد گرید همان درجه نفوذ است و هرچه کمتر باشد، قیر، سفت تر است. قیر طبیعی (مثل گیلسونیت) هم هست، اما بیشتر قیر بازار ساختمان پالایشگاهی است.
چرا عایق کاری قیری اهمیت دارد؟
رطوبت از ترک ها وارد بتن و آجر میشود و لکه، شوره، پوسیدگی و زنگ زدن میلگرد میسازد. این لایه فقط با سه شرط کار میکند: قیر درست انتخاب شود، سطح خشک و تمیز باشد و تعداد و ضخامت لایه ها اصولی اجرا شود.
در بازار مصالح ساختمانی ایران «قیر شل» یعنی قیر نفوذی 60/70 و «قیر مخلوط» یا «سفت» معمولاً قیر دمیده 85/25 است. در برگه های بین المللی، 85/25 را قیر اکسیده یا دمیده مینامند (Industrial Bitumen OX از ExxonMobil). هنگام خرید گرید عددی را بنویسید، نه اسم بازاری را.
| تفاوت قیر شل 60/70 و مخلوط 85/25 در سختی و مقاومت گرمایی است. 60/70 نرمتر است (درجه نفوذ 60 تا 70) و نقطه نرمی پایینتری دارد. 85/25 سفتتر است (نفوذ 20 تا 30) و تا حدود 80 تا 90 درجه سانتیگراد نرم نمیشود؛ برای لایه رویی و هوای گرم مناسب تر است. |
قیر شل (درجه نفوذ 60/70)
نرمتر و چسبنده تر است و با حرارت کمتر روان میشود. پرمصرفترین گرید برای آسفالت و لایه اول قیرگونی است. ضعف آن مقاومت کمتر در گرمای شدید است.
قیر مخلوط (دمیده 85/25)
نقطه نرمی 80 تا 90 درجه و درجه نفوذ 20 تا 30 دارد. در آفتاب کمتر روان میشود و برای لایه رویی بام مناسبتر است. در عوض سفتتر است و برای ذوب شدن حرارت بیشتری میخواهد.
قیر سفت (90/15)
از خانواده قیر دمیده است. بر اساس استاندارد هندی IS 702 نقطه نرمی آن 85 تا 95 درجه است. بیشتر در مصارف صنعتی و درزگیری دیده میشود و معمولاً کارتنی عرضه میشود.
قیر امولسیون و قیر سرد
قیر امولسیون قیر معلق در آب است و بدون ذوب شدن اجرا میشود. چون مشعل و مذاب ندارد، خطر آتش سوزی کمتر است، اما صفر نیست. ایراد آن زمان پخت و محدودیت نگهداری است. قیر محلول (مثلاً MC250) با حلال رقیق شده و بیشتر برای آستر و قیرپاشی به کار میرود.
3. جدول مقایسه فنی و آنالیز آزمایشگاهی انواع قیر
اعداد جدول از استاندارد ASTM D946 و برگه های فنی Cepsa و IOC (برای 60/70) و ExxonMobil و Petro-ACC (برای 85/25) گرفته شده و بسته به استاندارد مرجع ممکن است کمی فرق کند.
| پارامتر |
روش آزمایش |
قیر 60/70 |
قیر 85/25 |
معنی در کارگاه |
| درجه نفوذ در 25 درجه (دهم میلیمتر) |
ASTM D5 |
60 تا 70 |
20 تا 30 |
عدد کمتر، قیر سفتتر |
| نقطه نرمی (درجه سانتیگراد) |
ASTM D36 |
حداقل 46 (ASTM D946)؛ در برگه های پالایشگاهی معمولاً 48 تا 56 |
80 تا 90 |
دمای شروع روان شدن زیر آفتاب |
| کشش پذیری (سانتیمتر) |
ASTM D113 |
حداقل 100 |
حدود 3 (حداقل) |
انعطاف و چسبندگی |
| نقطه اشتعال (درجه سانتیگراد) |
ASTM D92 |
حداقل 232 |
حداقل 225 تا 250 |
مرز ایمنی گرم کردن |
| حلالیت (درصد) |
ASTM D2042 |
حداقل 99 |
حداقل 99 |
خلوص قیر |
برگه آنالیز پاسارگاد و نفت جی
مقدار دقیق هر مشخصه فقط در برگه آنالیز همان محموله درج میشود. آن را همراه شماره بچ از فروشنده بخواهید و با جدول بالا مقایسه کنید. نقطه نرمی 60/70 زیر 46 درجه یا درجه نفوذ بیرون از 60 تا 70 یعنی محموله با گرید خود همخوانی ندارد.
4. انتخاب قیر برای بخش های مختلف ساختمان
پشت بام و شیروانی
روش رایج: لایه اول با 60/70 برای چسبندگی بهتر و لایه آخر با 85/25 برای مقاومت در برابر آفتاب. سطح باید سالم، تمیز و خشک باشد؛ قیر روی سطح نمدار خوب نمیچسبد.
سرویس بهداشتی، حمام و آشپزخانه
در فضای بسته، ذوب قیر با مشعل دود و خطر آتش دارد. اگر تهویه ندارید، قیر امولسیون یا روش سرد را در نظر بگیرید. کنج ها و محل عبور لوله ها بیشترین نشتی را دارند؛ آنجا گونی را کامل ببرید و کنج را بدون زاویه تیز اجرا کنید.
پی، فونداسیون و دیوار حائل
روی بتن ابتدا آستر قیری (قیر محلول یا امولسیون) زده میشود، بعد قیر و گونی. چون قیر با آب زمین در تماس است، اتصال لایه ها مهم است و پوشش محافظ باید پیش از خاکریزی اجرا شود.
قیرگونی بهتر است یا ایزوگام؟
پاسخ قطعی وجود ندارد. تولید کنندگان ایزوگام معمولاً ایزوگام را مقاومتر معرفی میکنند و سایت های قیرگونی برعکس؛ هر دو در فروش منفعت دارند. شرایط پروژه را معیار بگذارید.
| معیار |
قیرگونی |
ایزوگام |
| یکنواختی ضخامت |
وابسته به مهارت مجری |
کارخانه ای و یکنواختتر |
| کنج ها و سطوح پیچیده |
انعطاف بیشتر و اجرای راحتتر |
نیاز به دقت بیشتر در برش و اتصال |
| ایمنی اجرا |
قیر داغ و مشعل |
مشعل یا چسب سرد، بسته به محصول |
| مناسب برای |
سطوح کوچک و پرکنج مثل سرویس و تراس |
بام های وسیع و باز |
5. فرمول محاسبه مقدار قیر و گونی مورد نیاز پروژه
ارقام این بخش برآورد رایج کارگاهی است، نه عدد استاندارد؛ مصرف واقعی به زبری سطح، تعداد لایه و مهارت مجری بستگی دارد.
عیار مصرف هر متر مربع
- قیرگونی یک لایه: حدود 2 تا 2٫5 کیلوگرم قیر برای هر متر مربع
- قیرگونی دو لایه: حدود 3٫5 تا 4٫5 کیلوگرم قیر (ترکیب شل و مخلوط) برای هر متر مربع
| فرمول: قیر لازم (کیلوگرم) = مساحت × مصرف هر متر مربع × (1 + ضریب اتلاف) |
| فرمول: تعداد بشکه = قیر لازم ÷ وزن خالص بشکه (نتیجه را به بالا گرد کنید) |
جدول محاسبه فوری برای 50، 100 و 200 متر مربع
| مساحت |
قیر یک لایه (کیلوگرم) |
بشکه 180 کیلویی (یک لایه) |
قیر دو لایه (کیلوگرم) |
بشکه 180 کیلویی (دو لایه) |
| 50 متر مربع |
110 تا 138 |
1 بشکه |
193 تا 248 |
2 بشکه |
| 100 متر مربع |
220 تا 275 |
2 بشکه |
385 تا 495 |
3 بشکه |
| 200 متر مربع |
440 تا 550 |
3 تا 4 بشکه |
770 تا 990 |
5 تا 6 بشکه |
ضریب اتلاف
در جدول 10 درصد اتلاف لحاظ شده است. در سطح ساده 5 درصد هم رایج است، اما بام پرکنج بیشتر میخواهد. گونی را هم حدود 10 درصد بیشتر از مساحت بخرید تا برای همپوشانی کم نیاید.
6. بسته بندی، وزن خالص و عوامل تعیین کننده قیمت قیر
قیمت بورس کالا: مرجع قیمت قیر فله
| آخرین معامله قیر 60/70 در بورس کالا (19 آبان 1405) برابر 78٬860 تومان برای هر کیلو، یعنی حدود 78٫9 میلیون تومان برای هر تن بود. این نرخ درب پالایشگاه است و ارزش افزوده و حمل ندارد. قیمت بشکه ای بازار آزاد به وزن خالص، بسته بندی، حمل و فروشنده بستگی دارد و باید جداگانه استعلام شود. |
| گرید |
آخرین قیمت (تومان برای هر کیلو) |
تاریخ معامله |
کاربرد رایج |
| قیر 60/70 |
78٬860 |
19 آبان 1405 |
آسفالت و ایزوگام |
| قیر محلول MC250 |
115٬000 |
12 آبان 1405 |
قیرپاشی و آستر |
منبع قیمت ها: بر پایه بورس کالای ایران، بررسی شده در 20 آبان 1405. قیمت 60/70 در همین منبع یک ماه پیش حدود 69٬000 و یک سال پیش حدود 28٬618 تومان برای هر کیلو بود؛ یعنی نزدیک به 2٫8 برابر شده است.
قیمت نمونه قیر بشکه ای و حلب در بازار
| فروشنده |
تاریخ درج |
بسته بندی |
قیمت (تومان) |
| حفاظ بام |
2 آبان 1405 |
بشکه 220 لیتری، وزن کل 190 کیلو |
10٬400٬000 |
| حفاظ بام |
2 آبان 1405 |
حلب 17 کیلویی (شل / مخلوط) |
1٬050٬000 / 1٬100٬000 |
| سازه مارت |
مهر 1405 |
بشکه 220 لیتری 60/70 / 85/25 |
12٬900٬000 / 13٬900٬000 |
| تهران پاسارگاد |
شهریور 1405 |
بشکه 180 کیلویی 60/70 |
8٬950٬000 |
این ها آگهی فروشگاه ها هستند، نه نرخ رسمی، و فقط در تاریخ خودشان معتبر بوده اند.
یک مقایسه مهم: فقط با نرخ بورس، 190 کیلو قیر 60/70 حدود 15 میلیون تومان میشود (78٬860 × 190)، بدون بشکه، ارزش افزوده و حمل. بشکه های ارزانتر از این لزوماً تقلبی نیستند؛ شاید قیمت قدیمی باشد یا وزن خالص کمتر. اما دلیل کافی است که پیش از پرداخت درباره وزن خالص، تاریخ قیمت و منشأ قیر سوال کنید.
وزن ناخالص و خالص بشکه
بشکه 220 لیتری معمولاً حدود 190 کیلو وزن کل دارد: 180 تا 185 کیلو قیر و 10 تا 15 کیلو بدنه فلزی؛ اما فروشنده ها 175، 180 یا 190 میگویند. وزن خالص را روی فاکتور بنویسید و قیمت را به ازای هر کیلو مقایسه کنید: 10٬400٬000 تومان برای 190 کیلو حدود 54٬700 و برای 180 کیلو حدود 57٬800 تومان برای هر کیلو است.
عوامل مؤثر بر قیمت قیر
- ماده اولیه و ارز: قیمت پایه تابع قیمت جهانی وکیوم باتوم، نفت کوره و نرخ ارز است و رقابت خریداران در بورس آن را بالاتر میبرد.
- بسته بندی و حمل: فله ارزانتر از بشکه است و فاصله پروژه تا انبار در قیمت تمام شده اثر مستقیم دارد.
- ارزش افزوده: نرخ بورس بدون آن است و در فاکتور اضافه میشود.
| فرمول: قیمت تمام شده تحویل پروژه = (نرخ هر کیلو × وزن خالص) + هزینه بسته بندی + ارزش افزوده + کرایه حمل |
7. چک لیست کیفیت، تشخیص قیر اصلی و ایمنی کارگاه
هیچ آزمایش کارگاهی جای آزمایشگاه را نمیگیرد؛ نشانه های زیر فقط هشدار اولیه است.
چک لیست تحویل بشکه
- بشکه پلمپ و سالم باشد و برچسب تولید کننده و تاریخ تولید داشته باشد.
- وزن خالص روی فاکتور با وزن واقعی همخوانی داشته باشد؛ در صورت امکان باسکول کنید.
- برگه آنالیز با گرید و شماره بچ همراه محموله باشد.
- قیر سیاه، یکدست و براق باشد، بدون آب و ذرات خارجی.
- بوی تند نفت سفید یا گازوئیل میتواند نشانه رقیق شدن با حلال باشد؛ کف و فوران هنگام گرم کردن نشانه رطوبت است.
خطر قیر بی کیفیت
قیری که با نفت یا مواد ارزان رقیق شده باشد زودتر روان میشود و لایه عایق در یکی دو تابستان ترک و نشت میدهد. جدا کردن قیرگونی قدیمی هم هزینه دارد؛ اجرای قیر 100 تا 150 هزار تومان برای هر متر مربع اعلام میشود. صرفه جویی روی کیفیت قیر ممکن است بعداً گران تمام شود.
مبحث پنجم و نظارت
مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان درباره فرآورده ها و مصالح ساختمانی است و اصل آن همخوانی مصالح با استانداردهای معتبر است. شماره بند مربوط به قیر و عایق رطوبتی را از دفتر مقررات ملی ساختمان یا مهندس ناظر بپرسید.
ایمنی گرم کردن قیر
- دمای قیر مذاب را دست کم 25 درجه فارنهایت (حدود 14 درجه سانتیگراد) زیر نقطه اشتعال نگه دارید و دمای مجاز را از برچسب یا برگه فنی بخوانید (راهنمای NIOSH).
- دما را با دماسنج کنترل کنید و اپراتور کتری آن را رها نکند؛ سطح قیر بالاتر از لوله های گرمایشی بماند.
- رطوبت را از قیر داغ دور کنید؛ بخار ناگهانی باعث فوران میشود.
- کتری را روی بام نگذارید و کپسول آتش نشانی را نزدیک نگه دارید.
- سیگار و شعله باز ممنوع؛ دستکش و عینک بپوشید.
8. استعلام قیمت و خرید قیر در پیام ساختمان
نحوه استعلام عمده
پیام ساختمان بازارگاه تامین کنندگان مصالح ساختمانی است. برای قابل مقایسه بودن پاسخ ها، همراه استعلام بنویسید: گرید (60/70 یا 85/25)، بسته بندی (فله، بشکه یا حلب)، وزن خالص، مقدار، شهر تحویل و درخواست برگه آنالیز.
مزایای ثبت نام فروشندگان و پالایشگاه ها
اگر تامین کننده یا پالایشگاه هستید، ثبت محصول در دسته بندی قیر پیام ساختمان شما را در معرض خریدارانی میگذارد که همین جستجوها را میکنند. درج گرید، وزن خالص و برگه آنالیز اعتماد خریدار را بالا میبرد.
9. سوالات متداول درباره قیمت و خرید قیر