خطرات دودکش ها را برطرف کنید

نکات ایمنی نصب دودکش بخاری

شاید نصب دودکش بخاری کاری ساده و پیش پا افتاده به نظر برسد. اما متاسفانه دست کم گرفتن همین کار ساده، در طی فصل های سرد باعث از بین رفتن جان و مال بسیاری از خانواده ها میشود. در پیام ساختمان ( سامانه تخصصی ساختمان ) لیستی از تمام نکات ایمنی نصب دودکش بخاری، تهیه کرده ایم. پیشنهاد میکنیم از این لیست به منظور حفظ ایمنی و جلوگیری از خطرات دودکش بخاری استفاده کنید.

1. هر دستگاه با سوخت مایع، گاز و جامد باید مجهز به دودکش استاندارد و مجزا با قطر و جنس مناسب جهت خروج محصولات احتراق باشد. گاهی افراد سوال میکنند، اگر قطر لوله دودکش کمتر از استاندارد باشد احتمال ایجاد چه خطری است؟ در جواب باید گفت، قطر کوچکتر از استاندارد باعث تجمع گاز مونوکسیدکربن در دودکش شده که بسیار خطرناک است.
2. یکی از نکات ایمنی دودکش، اطمینان از باز بودن مسیر خروجی دودکش است. برای اینکار از یک وزنه و نخ متصل به آن استفاده کنید. اگر وزنه را از بالا وارد دودکش (لوله بتونی داخل دیوار) کردید و به مانع برخورد کرد، یعنی چیزی مثل لانه پرنده مسیر آن را مسدود کرده است.
3. محل اتصال قطعات دودکش باید کاملاً دودبند شود. قطعات لوله دودکش نباید به صورت لب به لب متصل شوند. باید از دودکش های نوع نر و ماده که تضمین کننده آب بندی محل اتصال است. در لوله هایی که لب به لب هستند، احتمال جدا شدن لوله ها از یکدیگر زیاد است. اگر لوله بخاری در بیاید چه میشود؟ جواب ساده است، گازهای حاصل از احتراق در فضا پخش شده و ایجاد مسمویت میکنند. این یکی از مهمترین نکات ایمنی دودکش بخاری است که معمولا نادیده گرفته میشود.
4. دودکش و اجزای آن باید در برابر ضربات فیزیکی، صدمات خارجی و تکان های زلزله مقاوم باشند.
5. در دودکش های قائم فلزی، سطوح داخل معبر دود باید در برابر خوردگی ناشی از چگالش بخار آب و گازهای خورنده خروجی مقاوم باشد.
6. دودکش قائم (عمودی) باید بر روی پایه ای از مصالح ساختمانی مقاوم در برابر وزن دودکش و دستکم 3 ساعت مقاوم در برابر آتش قرار گیرد.
7. ترجیحا از نصب دودکش به صورت افقی خودداری کنید. در صورت نبود راه حل، مسیر افقی دودکش باید با شیب 2 سانتی متر به ازای هر متر نصب شود. این کار از تجمع قطرات ناشی از تقطیر در دودکش جلوگیری کرده و حرکت صعودی دود را تضمین میکند. در واقع هرچقدر دودکش از حالت عمودی به حالت افقی نزدیکتر شود، احتمال خروج ناقص گاز مونوکسید کربن بیشتر میشود.
8. همانطور که در نکته قبل عنوان شد، شیب منفی (نصب افقی) لوله ها مورد تایید نیست. در صورت انجام چنین کاری باید دو تا سه برابر طول افقی، لوله به صورت عمومی ادامه پیدا کند تا خروج گاز تسهیل شود.
9. هنگام طراحی و نصب دودکش، تعداد زانویی ها باید حداقل باشد و از خم های تند پرهیز و خم های یکنواخت تر مثل 45 و 60 درجه استفاده شود. در صورت امکان، بیشتر از دو جفت زانویی (4 زانویی) استفاده نشود. در صورت استفاده از تعداد زانویی بیشتر باید ارتفاع دودکش افزایش یابد. چون زانویی ها کارایی دودکش را کاهش می دهند.
10. از مسیرهای افقی طولانی پرهیز شود. در صورت افزودن طبقه جدید به ساختمان یا اتاقک و انباری روی بام، بایستی دودکش های قدیمی را به صورت عمودی ادامه داده و از اضافه نمودن به طول افقی دودکش در قسمت های فوقانی ساختمان خودداری شود.
11. سه راهی دودکش بخاری یا زانویی نباید مستقیماً بالای دستگاه نصب شود.
12. درپوش دودکش باید حداقل 1 متر بالاتر از سطح بام نصب شود. فاصله دودکش از دیوارهای جانبی هم نباید از 3 متر کمتر باشد. اگر فاصله دودکش از دیوار مجاور، نرده یا موانع کمتر از 3 متر است، درپوش دودکش باید حداقل 60 سانتی متر از بلندترین دیوار مجاور بالاتر قرار گیرد.
13. حداقل ارتفاع دودکش از سطح بام برای کلاهک های مختلف متفاوت است. فاصله کلاهک H تا پشت بام 1.5 متر، چینی 1 متر، شومینه ای 1.2 متر، کلبه ای 2 متر، قارچی 1 متر، پره ای 1.2 متر، کلاهک دودکش زانویی با زاویه بسته 1.2 متر، کلاهک با پوشش نیم گرد 1 متر و کلاهک گردان 1.5 متر است. این اعداد با توجه به شدت باد در منطقه، وجود موانع در نزدیکی دودکش و ... افزایش پیدا میکنند.
14. هنگام عبور دودکش به صورت افقی از دیوار، یک غلاف دیواری فلزی باید استفاده شود.
15. دودکش دوجداره باید با فاصله مجاز حداقل 5.2 سانتی متر و دودکش گالوانیزه تک جداره باید با فاصله مجاز 15 سانتی متر از مواد سوختنی مجاور نصب شود.
16. دودکش باید با حداقل ارتفاع 5/1 متر، بالای دستگاه نصب شود.
17. عبور دودکش از پشت دستگاه گازسوز مستقیماً به هوای آزاد مجاز نیست.
18. دودکش ها و زانویی ها باید توسط بسته ای نگه دارنده و تکیه گاه مناسب، برای تحمل وزن دودکش، در جای خود محکم و در برابر ضربات فیزیکی حفاظت شود.
19. کل مسیر افقی دودکش برای دستگاه های مجهز به کلاهک تعادلی نباید بزرگ تر از 75% ارتفاع قائم دودکش باشد.
20. دودکش دستگاه های با مکش طبیعی مانند آبگرمکن نباید از پایین، بالا یا مجاور پنجره عبور کند. دودکش دستگاه های فن دار نیز باید با فاصله حداقل 30 سانتی متر از اطراف پنجره قرار گیرد.
21. برای نصب دودکش بخاری از پنجره، باید بین محل خروج دودکش از پنجره و انتهای خروجی دودکش یک فاصله حداقلی 1 متری در نظر گفته شود. ترجیحا بهتر است دودکش بخاری از پنجره عبور داده نشود، چون گرمای لوله ممکن است باعث شکستن شیشه شود.
22. بهترین کلاهک دودکش بخاری، کلاهک H است. این کلاهک علاوه بر اینکه از نفوذ باران و برف و افتادن سایر اشیا به داخل دودکش جلوگیری میکند، در منظم سوختن دستگاه گرمایی نیز مؤثر است. البته توجه داشته باشید که حتی بهترین کلاهک لوله بخاری هم باید به صورت دوره ای بازرسی و نگهداری شوند.
23. از دودکش شومینه نمیتوان به عنوان دودکش وسایل گازسوز دیگر استفاده کرد. دمپر خروجی دودکش شومینه (قبل از روشن کردن) بایستی کنترل گردد تا از حرکت مناسب و باز و بسته شدن آن اطمینان حاصل شود.
24. قرار گرفتن دهانه خروجی دودکش به صورت افقی بیرون ساختمان ممنوع است. همچنین دهانه خروجی دودکش را نباید زیر سقف و یا بالکن قرار داد. بنابراین نصب دودکش بخاری در بالکن و زیر سقف مورد تایید نیست.
25. اتصال خروجی وسایلی مانند هود آشپزخانه یا هواکش (فن) به دودکش وسایل گرمایشی اکیداً ممنوع است.
26. قطر دودکش نباید کوچک تر از اندازه خروجی دستگاه باشد. به طورکلی تغییر قطر خروجی دودکش و کاهش آن ممنوع است. در برخی موارد مشاهده شده که افراد به بهانه خروج کمتر گرما، اندازه دریچه ها را تغییر میدهند. این کار باعث تجمع بیشتر گاز مونوکسید کربن در دودکش میشود.
27. گاهی افراد سوال میکنند که چرا نباید از دودکش آکاردئونی یا پلاستیکی استفاده کرد؟ در جواب باید گفت این لوله ها به دلیل خاصیت ارتجاعی خود معمولا از داخل دودکش خارج میشوند. یا سوراخ هایی در شیارهای آنها ایجاد میشود که قابل تشخیص نیستند.
28. تخلیه دود از دستگاه فن دار داخل دودکش بنایی با دیوار سفالی، ممنوع است.
29. دودکش فلزی گالوانیزه که از فضاهای سرد و تهویه نشده مانند پشت بام یا زیرشیروانی عبور میکند، باید مجهز به عایق مناسب باشد.
30. دودکش های ورق سفید گالوانیزه، بهترین انتخاب برای وسایل گرمایشی و شعله دار هستند. برخلاف دودکش های آلومینیومی، آکاردئونی و فنری که به مرور زمان سوراخ شده و گاز مونوکسید کربن را در فضای داخلی پخش میکنند.
31. گذاشتن لوله بخاری در آب (حتی در فضاهای کوچک نظیر مغازه و فروشگاه) اکیداً ممنوع است. گاهی افراد تصور میکنند که گذاشتن لوله بخاری در آب در مغازه به دلیل باز بودن فضا و جریان داشتن هوا بدون اشکال است. غافل از اینکه گاز مونواکسیدکربن در آب حل نشده، در فضای منزل یا مغازه پخش شده و موجب خفگی و گاز گرفتگی میشود. قراردادن لوله بخاری در آب برای هر فضایی با هر اندازه ای خطرآفرین است.
32. استفاده از کانال کولر به جای دودکش اکیداً ممنوع است. محصولات احتراق باید توسط سیستم تخلیه بسته و درزبند، به بیرون تخلیه شود.
33. در صورت استفاده از وسایل گرمایشی مانند بخاری اعم از گازسوز یا مایع سوز در منزل، مسیرهای تهویه طبیعی هوا باید باز باشد. مانند بخش های زیرین درهای ورودی اتاق ها (حدود 3 تا 5 سانتی متر) و درز پنجره ها و همچنین کانال های کولر. روی در اتاق ها نیز باید از دریچه تهویه کرکره ای یا آیفونی با اندازه مناسب استفاده کرد.
34. در صورت مسدود کردن منافذ طبیعی ورود هوا به منزل، باید از دریچه های تهویه مناسب با ظرفیت دستگاه گرمایی استفاده شود.
35. استفاده از دودکش مشترک برای چندین وسیله گازسوز مانند دودکش مشترک هود و آبگرمکن یا حتی استفاده از یک دودکش برای دو بخاری اشتباه است. هر وسیله گرمایشی یا گازسوز باید دارای دودکش مخصوص به خود باشد. بنابراین خطرات دودکش مشترک را جدی بگیرید.
36. استفاده از دودکش مشترک برای دستگاه های گازسوز که در طبقات متوالی (حداکثر 5 طبقه) قراردارند، مجاز است. البته به شرطی که از دودکش با قطر و ارتفاع استاندارد استفاده شود و همچنین هوای مورد نیاز احتراق به طور مستقیم از فضای باز تامین گردد نه از فضای واحد مسکونی. محاسبه این موارد نیازمند استفاده از فرمول های ویژه ای است که تنها یک متخصص آگاه به مقررات ملی ساختمان قادر به انجا آن است.
37. قبل از استفاده از لوله ها، از سالم بودن آن اطمینان حاصل شود. وجود سوراخ در لوله ها باید جدی گرفته شود.
38. بخاری زمینی با دیوار حداقل 25 سانتی متر و با سقف حداقل 100 سانتی متر فاصله داشته باشد. این اندازه ها برای بخاری دیواری از هر طرف حداقل 100 سانتی متر است.

از کجا بفهمیم دودکش درست نصب شده است؟

گاز مونوکسید کربن کاملا بی رنگ و بی بو است و در صورت انتشار قابل تشخیص نیست. به همین دلیل هر ساله موارد متعددی از گاز گرفتگی و مسمومیت گزارش میشود. بنابراین لازم است علاوه بر رعایت نکات ایمنی نصب دودکش و لوله ها، روش های زیر را برای اطمینان از نصب صحیح دودکش بخاری به کار بگیرید.

1. یکی از راه های اطمینان جهت مکش صحیح دودکش و باز بودن مسیر دودکش، استفاده از شعله است. شعله کوچک کبریت یا فندک را در مقابل دریچه دودکش قرار دهید. اگر شعله به سمت داخل دودکش سیمانی کشیده شد، یعنی دودکش به درستی نصب شده است و مسیر آن کاملا باز است. جهت افزایش مکش دودکش و خروج کامل گاز مونوکسید کربن، مسیر دودکش را کاملا پاکسازی کنید.
2. برای اطمینان از نصب صحیح دودکش به لوله بخاری و دیواری که دودکش از آن عبور کرده، دست بزنید. اگر نصب به درستی صورت گرفته باشد، لوله و دیوار باید گرم باشند.
3. شعله بخاری باید هنگام سوختن به رنگ آبی باشد. اگر شعله زرد و نارنجی باشد نشانه احتراق ناقص و پخش مونوکسید کربن در هوا است.
4. استفاده از پولیکا یا قوطی های فلزی به جاری دودکش های سیمانی ممنوع است. بنابراین اگر به منزل جدیدی نقل مکان میکنید به این موضوع توجه کنید.
5. وجود ترک، انسداد یا نقص در لوله بخاری یا باز بودن محل اتصال لوله ها، به معنی پخش گاز در محیط است.
6. ضعیف بودن شعله یا خاموش شدن آن نشانه مسدود بودن مسیر است.
7. ناقص سوختن شعله ممکن است با یک صدای خاص همراه باشد. بنابراین به صدای شعله بخاری توجه کنید.
8. در صورتی که دچار تهوع، سردرد، سرگیجه ویا سوزش چشم ها شدید، بلافاصله بخاری را خاموش کنید.
9. هرچند گاز مونوکسید کربن بدون بو و رنگ است، اما گاهی سوختن ناقص باعث ایجاد نوعی بوی نامطبوع میشود.

آیا بخاری های بدون دودکش واقعا بی خطر هستند؟

عملکرد بخاری های بدون دودکش با بخاری های معمولی فرق دارد. این بخاری ها به دلیل مجهز بودن به تکنولوژی Burner حدود 99 درصد ترکیب گاز و اکسیژن را به گرما تبدیل میکنند. بنابراین میزان تولید مونوکسید کربن در این مدل ها بسیار ناچیز است.

علاوه بر این بخاری های بدون دودکش استاندارد، دارای یک قطعه به نام ODS (پیلوت) هستند. این قطعه با تشخیص کاهش اکسیژن فضا (حدود 18 درصد)، جریان گاز را قطع و شعله را خاموش میکند. اما احتمال خرابی این قطعه به خصوص در انواع بخاری های بدون دودکش غیراستاندارد، بالا است. خرابی این قطعه به معنی انتشار گاز مونوکسید کربن در فضای داخلی است.

به همین دلیل توصیه میشود برای جلوگیری از بروز خطرات بخاری بدون دودکش، از این بخاری ها برای فضاهای بسته مانند اتاق خواب به هیچ عنوان استفاده نکنید. در واقع یکی از نکات ایمنی نصب بخاری بدون دودکش، وجود منافذی برای عبور و مرور هوای تازه است.

در واقع خطرات بخاری های بدون دودکش برای فروشگاه ها، مغازه ها و محل های پر رفت و آمد که معمولا درها و پنجره های باز دارند، بسیار کمتر است. این موضوع شامل حال بخاری های بدون دودکش ژاپنی هم میشود. هرچند این بخاری ها مجهز به سنسور اکسیژن، سنسور زلزله و سیستم قطع خودکار گاز هستند. اما خطرات بخاری های بدون دودکش ژاپنی هم کم از سایر برندها نیست. مخصوصا اگر بخاری دست دوم خریداری شود.

کلام آخر

در این مطلب به کلیه نکات مهم نصب دودکش بخاری اشاره کردیم. سپس روش هایی برای تست و اطمینان از نصب صحیح معرفی کردیم. در پایان در مورد نحوه استفاده از بخاری های بدون دودکش هم توضیح دادیم. فراموش نکنید توجه به این نکات تضمین کننده ایمنی خود شما و خانواده تان است. اگر شاهد انجام کارهای غیر حرفه ای و خطر آفرین توسط سایر افراد بوده اید، در بخش نظرات و کامنت ها بنویسید تا در کنار هم نقشی در آگاه کردن جامعه نسبت به خطرات دودکش ها داشته باشیم.